ტერმინი „დიაბეტური თვალი” აერთიანებს თვალის რამდენიმე სერიოზულ დაავადებას, რომლებმაც უყურადღებობის შემთხვევაში შესაძლოა მხედველობის შეუქცევად დაკარგვამდე მიგვიყვანოს.
მოდით, მარტივად გავარკვიოთ, რა ემართება თვალს დიაბეტის დროს, როგორ შევამჩნიოთ საფრთხე დროულად და რა თანამედროვე მეთოდები გვაქვს მის დასამარცხებლად.
რა ემართება „დიაბეტურ თვალს“? (ანატომია მარტივად)
დიაბეტური რეტინოპათია: მაღალი შაქარი აზიანებს ბადურის წვრილ სისხლძარღვებს. იწყება გაჟონვა, სისხლი და სითხე გადადის ბადურაში. საპასუხოდ, ორგანიზმი ცდილობს ახალი, მაგრამ სუსტი და არასრულფასოვანი სისხლძარღვები გაზრდას, რომლებიც ადვილად სკდება და თვალის შიდა სივრცეს სისხლით ავსებს.
მაკულის შეშუპება: ბადურის ცენტრში არის პატარა წერტილი – მაკულა, რომელიც პასუხისმგებელია მკაფიო, ცენტრალურ მხედველობაზე (კითხვა, სახეების გარჩევა). როდესაც ამ ზონაში სითხე ჟონავს, მაკულა შუპდება და მხედველობა მკვეთრად უარესდება.
კატარაქტა და გლაუკომა – რატომ უფრო ადრეულ ასაკში?
დიაბეტით დაავადებულ ადამიანებში კატარაქტა (ბროლის შემღვრევა) და გლაუკომა (თვალშიდა წნევის მომატება, რომელიც ნერვს აზიანებს) 2-ჯერ უფრო ხშირად და გაცილებით ახალგაზრდა ასაკში ვითარდება. მიზეზი ისევ და ისევ თვალის ქსოვილებში ნივთიერებათა ცვლის დარღვევა და ახალი, პათოლოგიური სისხლძარღვების ზრდაა, რომლებიც თვალში სითხის ბუნებრივ ცირკულაციას ბლოკავენ.
„წითელი დროშები“ – სიმპტომები, რომლებიც არ უნდა გამოგვრჩეს
დიაბეტური რეტინოპათიის ყველაზე დიდი ვერაგობა ის არის, რომ საწყის ეტაპზე მას საერთოდ არ ახლავს ტკივილი ან მხედველობის გაუარესება. პაციენტი შესაძლოა 100%- ით ხედავდეს, თუმცა ბადურაზე პროცესი უკვე დაწყებული იყოს.
იყავით ყურადღება, თუ შენიშნავთ შემდეგ „წითელ დროშებს“:
● „მფრინავი წერტილები“ და ძაფები: თვალწინ შავი წერტილების, ლაქების ან „ობობის ქსელისებრი“ ძაფების გაჩენა, ხშირად თვალის შიგნით მცირე სისხლჩაქცევის ნიშანია.
● დილით კარგად ხედავთ, შუადღით – ბუნდოვნად? ეს პირდაპირ კავშირშია სისხლში შაქრის მერყეობასთან.
● გაბუნდოვნება და ფერების გაფერმკრთალება: წიგნის კითხვისას ასოების ერთმანეთზე გადასვლა ან ფერების ინტენსივობის დაკარგვა.
პრევენცია – ოქროს წესი:
რადგან დაავადება ჩუმად მიმდინარეობს, თქვენი მთავარი თავდაცვის იარაღი პრევენციული სკრინინგია.
ოქროს წესი: დიაბეტის მქონე ნებისმიერმა პაციენტმა, მიუხედავად იმისა, აქვს თუ არა ჩივილები, წელიწადში ერთხელ მაინც უნდა ჩაიტაროს თვალის ფსკერის (ბადურის) გამოკვლევა გუგის გაფართოებით. სპეციალური წვეთების საშუალებით ექიმი აფართოებს გუგას, რათა სრულად დაინახოს ბადურის კიდეები და აღმოაჩინოს დაზიანება მანამ, სანამ ის მხედველობას წაგართმევთ.
სამმაგი კონტროლის ფორმულა
თვალის გადარჩენა მხოლოდ ოფთალმოლოგის კაბინეტში არ ხდება. ეს არის გუნდური მუშაობა, სადაც თქვენი მთავარი მიზანია:
1. შაქრის კონტროლი (HbA1c): გლიკირებული ჰემოგლობინის შენარჩუნება მიზნობრივ ნორმაში (ჩვეულებრივ < 7%).
2. არტერიული წნევა: მაღალი წნევა დამატებით ტვირთად აწვება ისედაც დასუსტებულ სისხლძარღვებს.
3. ქოლესტერინი: სისხლში ცხიმების მაღალი დონე ზრდის ბადურაში ლიპიდური ნალექების (ექსუდატების) დაგროვების რისკს.
თანამედროვე მკურნალობა (მითები vs რეალობა)
წარსულს ჩაბარდა ის დრო, როდესაც დიაბეტური რეტინოპათია აუცილებელ სიბრმავეს ნიშნავდა. დღეს მედიცინას საოცარი ინსტრუმენტები აქვს:
ანტი-VEGF ინექციები: ეს არის ბოლო ათწლეულების უდიდესი რევოლუცია ოფთალმოლოგიაში. თვალშიგა (ინტრავიტრეალური) ინექციები ბლოკავს იმ ნივთიერებას (VEGF), რომელიც ახალი პათოლოგიური სისხლძარღვების ზრდას და მაკულის შეშუპებას იწვევს. პროცედურა არის სრულიად უმტკივნეულო (ადგილობრივი ანესთეზიით), გრძელდება რამდენიმე წამი და პაციენტებს მხედველობის შენარჩუნებასთან ერთად, ხშირად მის საგრძნობ გაუმჯობესებაშიც ეხმარება.
ლაზერული თერაპია და ქირურგია
ლაზერკოაგულაცია: გამოიყენება დაზიანებული, სისხლმდინარი სისხლძარღვების „მოსაწვავად“ და დასაცობად, რათა თავიდან ავიცილოთ შემდგომი სისხლჩაქცევები.
ვიტრექტომია (ქირურგია): თუ თვალის შიგნით (მინისებრ სხეულში) უკვე ჩაიღვარა დიდი რაოდენობით სისხლი, რომელიც თავისით არ იწოვება, ან განვითარდა ბადურის აცლა, ტარდება მიკროქირურგიული ოპერაცია. მღვრიე სითხე იცვლება სპეციალური ხსნარით ან გაზით, რაც მხედველობის დაბრუნების შანსს იძლევა.
ცხოვრების სტილი ბადურის დასაცავად
სამედიცინო ჩარევების პარალელურად, თქვენი ყოველდღიური ჩვევები ბადურის საუკეთესო „ფარია“:
● თვალის „სუპერპროდუქტები“: გაამდიდრეთ რაციონი ლუტეინითა და ზეაქსანტინით (ისპანახი, ბროკოლი, კვერცხის გული), რომლებიც ბუნებრივი მზისფილტრებია ბადურისთვის.
● ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები (ორაგული, ნიგოზი) იცავს თვალის სისხლძარღვებს ანთებითი პროცესებისგან, ხოლო C და E ვიტამინები (ციტრუსები, ნუში) ებრძვიან ოქსიდანტურ სტრესს.
● მზისგან დამცავი სათვალე — არა მხოლოდ მოდისთვის: ულტრაიისფერი (UV) სხივები აჩქარებს კატარაქტის განვითარებას და აზიანებს ბადურას. დიაბეტის დროს თვალი ისედაც მოწყვლადია, ამიტომ 100%-იანი UV დაცვის მქონე ხარისხიანი სათვალის ტარება წლის ნებისმიერ მზიან დროს აუცილებლობაა.
● თამბაქოზე უარის თქმა: მოწევა ავიწროებს სისხლძარღვებს და თვალის ქსოვილებს ჟანგბადს ართმევს, რაც დიაბეტის დროს თვალის დაზიანების პროცესს რამდენჯერმე აჩქარებს.
დიაბეტი არ არის განაჩენი თქვენი მხედველობისთვის. მთავარია, ინიციატივა თქვენს ხელში აიღოთ: აკონტროლეთ შაქარი, ატარეთ მზის სათვალე, იკვებეთ ჯანსაღად და რაც ყველაზე მთავარია – ჩაინიშნეთ კალენდარში ოფთალმოლოგთან ყოველწლიური ვიზიტის დღე.